Softwareontwikkeling verloopt nog lang niet altijd even soepel:

• Voor een klant is het softwareontwikkelproces weinig inzichtelijk en slecht stuurbaar. De software wordt vaak te laat opgeleverd en bevat veel fouten. Na vele maanden of zelfs jaren blijkt de software van alles te doen maar nauwelijks wat de klant echt wil. Uit onderzoek is bijvoorbeeld gebleken dat slechts een deel (25%) van de opgeleverde features ook echt gebruikt worden.
• Voor het ontwikkelteam groeit programmatuur al gauw uit tot complex geheel, dat steeds lastiger uit te breiden en te wijzigen is. Het aantal fouten neemt toe en maakt het ontwikkelproces steeds minder beheersbaar. Zaken als testen en herstructureren worden als eerste wegbezuinigd, omdat alle tijd nodig is om met de toenemende complexiteit te worstelen.

Uit eigen ervaring maar ook uit de ervaring van anderen blijkt dat de programmatuur in het algemeen veel complexer wordt dan nodig is. Vaak kan de omvang van de programmatuur met 25% tot 50% gereduceerd worden, terwijl de functionaliteit hetzelfde blijft.

Extreme Programming (XP) biedt een aantal handvatten om deze problemen aan te pakken. Korte iteraties en de rol die extreme programming voor de klant beschrijft zorgen voor zichtbaarheid, stuurbaarheid en een betere verdeling van verantwoordelijkheden.

Voor het beheersbaar houden van programmatuur kunnen principes als een zo eenvoudig mogelijk ontwerp, 100% unittesten, continu herstructureren toegepast worden. De paradox hierbij is dat deze activiteiten in eerste instantie extra tijd lijken te kosten en weinig opleveren, maar dat juist als je ze doorzet en ze voluit toepast, de complexiteit van de programmatuur sterk gereduceerd wordt. Een veel beter onderhoudbaar systeem en een significante daling van het aantal fouten is het gevolg.

Uiteindelijk draait het trouwens niet zozeer om de werkwijzen van extreme programming, maar om de achterliggende waarden: communicatie, eenvoud, feedback en moed. De werkwijzen bieden een eerste basis, maar extreme programming is niet bedoeld om dogmatisch "volgens het boekje" toegepast te worden.